Cambodja

Onze reis door Cambodja, het 70ste land dat Antwan en ik samen bezoeken, start in Phnom Penh. Het valt ons direct op dat het een compleet andere stad is dan een Vietnamese stad. Het is rustiger en minder chaotisch qua verkeer. Overal staan tuk tuk chauffeurs en standaard spreken ze je aan. Verder is de stad erg op het westen gericht. In restaurants zie je veel pizza's, burgers en zelfs schnitzels op het menu staan. Ook in de winkels zijn veel westerse producten te krijgen en we zien zelfs wat Nederlandse teksten op die producten!

In de stad staan geregeld tempels en er lopen monniken rond. Je merkt dat het geloof hier leeft. Verder bezoeken we de markt en het koninklijk paleis. Dit paleis is in 1866 gebouwd en bestaat uit verschillende tempels en pagodes. De huidige koning woont nog steeds in het paleis en er vinden regelmatig belangrijke ceremonies plaats. 

De muren, trappen en pilaren zijn geel en wit geschilderd. Geel staat voor het Boeddhisme, het dominante geloof in Cambodja op dit moment en het belangrijkste geloof van de laatste eeuwen. Wit staat voor het Hindoeïsme, het meest belangrijke geloof ten tijde van Angkor. 

Wat veel indruk op ons maakte is het verhaal van de revolutie van de Rode Khmer (1975-1979). Dit verhaal komt voor ons helemaal tot leven in het S21 museum en op de killing fields.

Het S21 museum diende vroeger als gevangenis voor alle, volgens de Rode Khmer, ongehoorzame mensen. De mensen begingen echter geen overtredingen en werden lukraak gearresteerd omdat de Rode Khmer regels bedacht waar zij zich niet aan hielden. De Rode Khmer had één doel en dat was de staat Angkor tot leven brengen. Dit moest een landbouw staat worden en dus werden alle inwoners uit de grote steden gejaagd om op het platteland te gaan werken. Het doel was een productie van 3 ton rijst per hectare, maar dit doel was zo onrealistisch dat het nooit behaald kon worden. Uiteraard stonden er straffen op het niet behalen van deze doelen.

In eerste instantie sloten mensen zich hier graag bij de Rode Khmer aan. Zij geloofden dat de Rode Khmer verbetering ging brengen na vele jaren van Amerikaanse bombardementen en de daarbij behorende verwoestingen. De stemming sloeg echter al snel om toen mensen in de gaten kregen dat de Rode Khmer helemaal geen goede bedoelingen had en alleen een schrikbewind voerde en zich daarbij liet leiden door angst, achterdocht en wantrouwen. Veel leden van de Rode Khmer zijn overigens later zelf ook slachtoffer geworden van die kenmerken en dus wachtte hen hetzelfde lot als de “ongehoorzame mensen”.

Het regime van de Rode Khmer was wreed, zeer wreed. De slachtoffers hiervan werden om verschillende redenen als intelligent aangemerkt. De één omdat ze gestudeerd had, de ander omdat hij een bril droeg en weer een ander omdat die zachte handen had. Je kon het zo gek niet bedenken of je werd er om gearresteerd. De betreffende persoon was zich vaak ook helemaal niet bewust van "deze overtreding" en had geen idee waarom hij/ zij gearresteerd werd. Van de 12.000 personen die hier gevangen genomen werden hebben uiteindelijk maar enkele mensen het overleefd. 

De gevangen werden geblinddoekt en met een vrachtwagen het kamp ingebracht. Bij binnenkomst sloegen de bewakers vreugdekreten als er een nieuwe lichting gevangenen aankwam, lachten ze hen uit en werden de gevangenen als vee vastgebonden. In de gevangenis werden zij meteen gefolterd, soms wel 3 keer per dag. Tijdens deze folteringen mocht je niet schreeuwen. Deed je dat wel dan volgden er meer folteringen. De folteringen waren echter zo gruwelijk dat de gevangenen zich er vaak niet toe konden zetten om geen geluid te maken. Bij de folteringen werden ze vaak vastgebonden aan een bed en probeerden de martelaren bekentenissen los te krijgen. Vaak lukte dit, al waren het valse bekentenissen die afgelegd werden. 

In de cellen lagen de gevangenen aan een ketting en als de bewakers die kettingen 's nachts hoorden rammelen als de gevangene draaide dan volgde er weer een foltering. Een wc was niet aanwezig in de cel en als je naar het toilet moest dan deed je je behoefte in een fles of in een metalen schaal. Daarbij moest je zorgen dat je niets knoeide want dan werd je geacht je gehele cel schoon te likken. Hoe mensonterend kan je het bedenken. 

Uiteindelijk zijn in deze jaren 3 miljoen personen gestorven door honger, ziekte of executies. De executies werden voltrokken op de killing fields, een andere plek dan de gevangenis. Het is moeilijk voor te stellen dat op deze, nu vredige, plek zoveel mensen omgebracht zijn. Op deze plek kwamen in eerste instantie 3x per maand vrachtwagens met 50 tot 70 geblindeerde gevangen aan. In 1978 werd dit echter opgeschroefd naar 300 gevangen per vrachtwagen. We zullen nooit precies weten wat de laatste gedachten van deze mensen zijn geweest, maar waarschijnlijk wisten zij welk lot ze tegemoet gingen. De Rode Khmer wilde geen kogels verspillen aan de executie van deze mensen en daarom moesten de gevangenen, terwijl er harde muziek gedraaid werd om hun wanhopige geschreeuw te overstemmen, knielen voor een kuil. Daar werden ze één voor één vermoord. Dit deden de leden van de Rode Khmer o.a. door schedels in te slaan met stokken of hamers. De manier waarop ze kinderen vermoorden is helemaal gruwelijk. Ze pakten kinderen bij hun voeten vast en sloegen hen dood tegen een boom. Echt afschuwelijk. Vervolgens werden de lijken gedumpt in massagraven.

Er worden op dit moment nog steeds schedels en botten gevonden. Het actieve zoeken hiernaar is inmiddels gestopt om de geesten van de overleden personen met rust te laten. Sommige plekken zijn inmiddels compleet overwoekerd, maar door hevige regenval vinden er af en toe landverschuivingen plaats waardoor er nog nieuwe botten of schedels naar boven komen. 

Veel slachtoffers zijn voor altijd anoniem gebleven omdat er niet meer te achterhalen is wie deze persoon geweest is. Om hen, en de wel achterhaalde slachtoffers, te herdenken is een groot herdenkingsmonument opgericht. In deze toren zijn 17 lagen met opgegraven schedels en botten te zien. Dit vanwege de datum van 17 april waarop het schrikbewind van de Rode Khmer begon. 

Slechts 4 Rode Khmer leden hebben terecht moeten staan voor de gruwelijkheden tegen de Cambodjanen. Slechts 2 zijn er veroordeeld tot levenslang omdat de 2 anderen voor die tijd overleden waren. 

Onze reis gaat verder naar Siem Reap en daar bezoeken we Angkor. Dit tempelcomplex zullen de meesten kennen als Angkor Wat, maar Angkor Wat is slechts één tempel van het geheel. In werkelijkheid bestaat Angkor uit meerdere complexen die allemaal weer meerdere tempels hebben. Verder is Angkor Wat het nationale symbool van Cambodja en staat het ook prominent op de vlag van het land.

Het bouwen van de stad Angkor begon in het jaar 889 en in de daaropvolgende 500 jaar werd de gehele stad gebouwd met o.a. vele tempels en huizen. Angkor was de hoofdstad van het Khmer-rijk (zij domineerde een groot deel van zuidoost Azië tussen 800 en 1432) en het schijnt zo te zijn dat de stad op haar hoogtepunt zo'n miljoen inwoners had. In de stad lagen verschillende waterreservoirs die de stad en de daaromheen gelegen landbouwgrond konden voorzien van water, ook in het droge seizoen.

Angkor Wat was de grootste, bekendste en belangrijkste tempel van het complex en is in slechts 32 jaar gebouwd door zo'n 50.000 mensen. Het was de meest centrale tempel en het middelpunt van de stad.

Na een aantal veroveringen door het Ayutthaya Koninkrijk (tegenwoordig Thailand) in de 15e eeuw, besloot de koning van het Khmer-rijk om Angkor achter zich te laten en naar de nieuwe hoofdstad Phnom Penh te vertrekken. Hierdoor was Angkor op den duur verlaten en nam de natuur het over.

Pas rond 1900, toen bijna de gehele stad een grote jungle was geworden, werd Angkor herontdekt door een Fransman. Tijdens de bezetting door de Fransen werd de stad vrijgemaakt van de jungle en werd er een begin gemaakt met het herstellen van de tempels. Alleen toen de Rode Khmer aan de macht was, werden deze werkzaamheden stopgezet.

Sinds 1990 zijn de tempels van Angkor het visitekaartje van Cambodja en trekt zij vele toeristen. In 1992 kwamen de tempels op de Werelderfgoed lijst van de Unesco en daardoor werden er nog meer tempels gerepareerd en gerestaureerd. Voor sommige tempels was het daar echter al te laat voor aangezien de bomen inmiddels door de tempels heen groeiden.

Wij bezoeken verschillende tempels van het complex die allemaal hun eigen charme hebben. Waar de één de grootste tempel heeft, heeft de ander dikke boomwortels die de tempel in een wurggreep lijken te houden en heeft weer een ander prachtige met mos bedekte gezichten. Soms zien we ook nog monniken in de complexen. Die geven de foto’s voor ons toch nét dat beetje extra. We zien prachtige zonsopkomsten (zie filmpje onder aan de pagina), locaties die in films gebruikt zijn maar ook compleet ingestorte tempels.

We besteden een middag in de dorpen rondom het Tonle Sap meer. Dit meer is het grootste meer van Cambodja en in het regenseizoen zelfs het grootste meer van zuid oost Azië. In dat seizoen stijgt namelijk het waterpeil van de Mekong waardoor het water rechtstreeks het Tonle Sap meer instroomt en hierdoor kan het meer 5x zo groot worden.

Veel Cambodjanen hebben zich gehuisvest aan het Tonlé Sap meer in huizen op palen. Deze huizen vormen samen (vissers)dorpjes en de palen waarop ze gebouwd zijn, zijn metershoog omdat in het regenseizoen het waterlevel wel met zo'n 8 meter kan stijgen. Dit jaar valt het mee en is er nog zo'n 3 meter over tot de rand van de meeste huizen.

Wij varen eerst met een grotere boot naar een dorpje en daar stappen we over in een kleinere boot. We komen echter niet ver want we krijgen mot met één van de plaatselijke bewoners. Wat blijkt: we hebben aan iemand gevraagd welk bootje we mogen lenen om door het dorp te varen en toen werd deze boot aangewezen. Daar is de man het niet mee eens want het is zijn boot. Groot gelijk dat hij er boos over is. Zeker als blijkt dat er al eens een boot van hem vergaan is.

We mogen uiteindelijk toch door van hem en we genieten van de boottocht. Wat ontzettend leuk om zo het dagelijks leven van de Cambodjanen te zien. Overal wordt hello hello geroepen en de echte waaghals durft een kort gesprekje te voeren. Verder zien we drijvende winkels, zwemmende kinderen of gewoon mensen die van A naar B gaan. Hele gezinnen komen langs gevaren, kippen hoppen van boot naar boot en de was wordt gedaan in het water.

Naast de tempels van Angkor zijn er nog meer tempels te bekijken. Deze zijn echter verder weg gelegen en daardoor zie je er nauwelijks toeristen. We zien tempels waar bomen op het dak groeien en waarvan de wortels langs de ramen en kozijnen lopen. We zien een piramide en tempels waarbij je je goed voor kan stellen hoe overwoekerd ze waren toen ze gevonden werden.

Ook bezoeken we nog verder weg gelegen Angkor tempels. Ook hier is overal groene vegetatie te vinden en Tarzan zou hier aan een liaan door het complex kunnen slingeren. Verder zijn er goed bewaarde tempels met prachtige versieringen.

Wat we ook zeer gewaardeerd hebben aan Cambodja: het eten. Man, man, man, wat is dat lekker zeg! Heerlijk gekruid en niet te pittig. Ik ben de derde dag voor de bijl gegaan en officieel verliefd op de Cambodjaanse keuken. In Siem Reap eten we vaak bij een restaurant dat kansarme jongeren een mogelijkheid geeft op een betere toekomst door hen een opleiding aan te bieden waarin zij zich kunnen ontplooien. Wat een geweldig initiatief! Daar geven we graag een extra fooi voor.

Inmiddels zijn we aangekomen in Laos. Vanuit hier zal ons volgende verslag dan ook verschijnen.